PRP (Platelet-Rich Plasma), kişinin kendi kanından hazırlanan ve trombositlerin belirli bir hacimde yoğunlaştırılmasını amaçlayan otolog bir kan ürünüdür. Ortopedi ve spor hekimliğinde eklem, tendon ve diğer kas-iskelet sistemi problemlerindeki potansiyel rolü araştırılmaktadır.
PRP, kişinin kendi kanından hazırlanan trombositten zengin plazma fraksiyonudur. Trombositler hemostazdaki rollerinin yanında biyolojik mediyatörler taşır ve doku yanıtlarıyla ilişkili sinyal süreçlerine katılır.
Otolog bir kan ürünü olarak hazırlanır.
Hazırlama yöntemine göre hücresel kompozisyon değişebilir.
Trombosit, lökosit, eritrosit ve hacim farklılık gösterebilir.
Uygun endikasyonda hekim tarafından hedef bölgeye uygulanır.
Hastanın kendi kanından hazırlanan biyolojik bir üründür. Ancak “PRP” tek ve evrensel olarak aynı kompozisyona sahip bir ürün değildir.
Genel süreç; kan alınması, santrifüjle bileşenlerin ayrılması, hedef PRP fraksiyonunun hazırlanması ve klinik değerlendirme sonrası uygulama basamaklarından oluşur. Kullanılan sistem ve protokol ürünün nihai kompozisyonunu etkileyebilir.
Bilimsel raporlamada platelet count, leukocyte/neutrophil count, RBC count, total volume, injection volume, delivery method ve enjeksiyon sayısı gibi değişkenlerin belirtilmesi önerilmektedir. İdeal PRP dozu için evrensel bir standart henüz belirlenmiş değildir.
Trombositler hemostazın yanında büyüme faktörleri ve çeşitli biyolojik mediyatörler taşır. PDGF, TGF-β, VEGF ve IGF-1 gibi moleküller biyolojik mekanizma araştırmalarında sık incelenir.
Laboratuvar ortamında gösterilen bir biyolojik etki, hastada mutlaka klinik yarar sağlanacağı anlamına gelmez. Mekanistik bulgular ile hasta sonuçlarını birbirinden ayırmak gerekir.
PRP ürünleri trombosit, lökosit ve eritrosit içeriği; aktivasyon biçimi, toplam hacim ve hazırlama protokolü bakımından farklılaşabilir. Bu heterojenlik çalışmaların doğrudan karşılaştırılmasını zorlaştırır.
PRP’nin klinik kullanımı ve bilimsel araştırmaları diz, omuz, dirsek, tendon ve bağ dokusu gibi farklı kas-iskelet sistemi alanlarında yürütülmektedir. Ancak kanıt düzeyi ve uygunluk her endikasyonda aynı değildir.
Osteoartrit yalnızca “kıkırdak aşınması” değildir; eklemin farklı dokularını etkileyen kompleks bir süreçtir. PRP enjeksiyonları belirli hasta gruplarında ağrı ve fonksiyon gibi klinik sonuçlar açısından araştırılmıştır.
2024 ESSKA–ICRS konsensüsü 216 klinik senaryoyu değerlendirdi. PRP; 80 yaş ve altındaki KL 0–III diz osteoartriti olan ve konservatif/non-enjeksiyon veya enjeksiyon tedavilerinin başarısız olduğu bazı senaryolarda uygun kabul edilirken, ilk tedavi olarak kullanım ve KL IV hastalıkta uygun görülmedi.
Konsensüs, klinik kararın hasta özellikleri ve tedavi bağlamıyla birlikte verilmesi gerektiğini gösterir.
Bir hastanın ağrı veya fonksiyonunda iyileşme görülmesi, tek başına yeni kıkırdak oluştuğunu veya yapısal rejenerasyon gerçekleştiğini kanıtlamaz.
Ağrı
Fonksiyon
Hareket ve günlük yaşam performansı
Kıkırdak kalınlığı
Doku yapısı
Görüntüleme ile gösterilen yapısal değişimler
Rotator cuff, lateral epikondil bölgesi, patellar tendon ve Aşil tendonu gibi yapılarda PRP araştırmaları bulunmaktadır. Etkinlik; patoloji, kroniklik, uygulama protokolü ve hasta özelliklerine göre değişebilir.
Kemik iyileşmesi; inflamasyon, kallus oluşumu ve yeniden şekillenme gibi ardışık biyolojik fazları içerir. PRP’nin bu biyolojik çevreyi etkileyip etkileyemeyeceği araştırılmaktadır.
Tanı ve hedef dokunun belirlenmesi.
Alternatiflerin ve beklentilerin değerlendirilmesi.
Kan alınması ve seçilen protokole göre PRP hazırlanması.
Hekim tarafından uygulama ve klinik takip.
Yaş, BMI, hastalığın evresi/kronikliği, primer tanı, önceki enjeksiyonlar ve yanıtı, komorbiditeler ve sigara kullanımı gibi faktörler klinik değerlendirmede önem taşıyabilir. “Doğru hasta + doğru endikasyon + iyi karakterize edilmiş PRP” yaklaşımı önemlidir.
Enjeksiyon bölgesinde ağrı, şişlik, morarma ve geçici rahatsızlık görülebilir; enfeksiyon gibi enjeksiyonla ilişkili komplikasyonlar da klinik değerlendirme gerektirir. Kan hastalıkları, aktif enfeksiyonlar, kullanılan ilaçlar ve eşlik eden hastalıklar hekim tarafından değerlendirilmelidir.
Hayır. PRP ve hücresel tedaviler farklı kavramlardır.
Hayır. Hazırlama ve kompozisyon farklılaşabilir.
Bu şekilde genel ve kesin bir klinik sonuç söylenemez.
İdeal doz ve kompozisyon endikasyona göre hâlâ araştırılmaktadır.
Bu rehber, pazarlama iddiası yerine konsensüs, sistematik derleme ve hakemli literatürün sınırlarını açıkça göstermeyi amaçlar.